english | nederlands

RC 25 Es war ein alter König

tekstbron

Heinrich Heine’s sämmtliche Werke. Neue Ausgabe in 12 Bänden Vol. II (Hamburg: Hoffmann und Campe 1887), 15

eerste uitvoering

16 januari 1904 Amsterdam, Concertgebouw

opgedragen aan

opnamen

  • Anniversary Edition 5 Et'cetera KTC 1435 CD5

uitgaven

  • Complete Songs for Solo Voice and Piano Vol. 3 Donemus / Alphons Diepenbrock Fonds 15993236
  • Diepenbrock Album B/M Vol. II
  • Es war ein alter König Noske, A.A. 6705919

  • Es war ein alter König
  • Heine, Heinrich
  • bariton of alt en piano
  • 1 juni 1890 - 9 juli 1890
  • duur 2:55

Es war ein alter König is het enige lied op Duitse tekst dat Diepenbrock gedurende zijn achtjarig verblijf in ’s-Hertogenbosch, waar hij werkte als docent klassieke talen, heeft gecomponeerd. Voor de derde en laatste keer in zijn oeuvre was een ballade van Heinrich Heine het uitgangspunt van een vocaal werk. Hoewel het lied uit juni-juli 1890 stamt, ging het pas in januari 1904 in première, uitgevoerd door de bariton Gerard Zalsman (1871-1949). …meer >

Es war ein alter König (incipit)


Es war ein alter König is het enige lied op Duitse tekst dat Diepenbrock gedurende zijn achtjarig verblijf in ’s-Hertogenbosch, waar hij werkte als docent klassieke talen, heeft gecomponeerd. Voor de derde en laatste keer in zijn oeuvre was een ballade van Heinrich Heine het uitgangspunt van een vocaal werk. Hoewel het lied uit juni-juli 1890 stamt, ging het pas in januari 1904 in première, uitgevoerd door de bariton Gerard Zalsman (1871-1949).

Es war ein alter König is overgeleverd in drie verschillende toonsoorten. In 1905 werd het lied gepubliceerd voor bariton (of alt) in e-klein, de toonsoort waarin Diepenbrock het had ontworpen en waarin de compositie inmiddels, dankzij Zalsman, bekendheid had verworven. Van het autografe exemplaar in es-klein, vermoedelijk vervaardigd voor de bevriende altzangeres Cato Loman, is onbekend uit welk jaar het stamt. Diepenbrock herschreef het lied in oktober 1902, ditmaal in fis, voor zijn vriend en vroegere leerling J.C. (Johannes) Hol, zoon van de componist en dirigent Richard Hol, die een artikel over ballades aan het voorbereiden was. Hol stelde voor om het lied daarin te bespreken (BD IV:30), maar de componist wees het idee van de hand omdat het werk toen nog niet uitgegeven was. (BD IV:31)

Naast Gerard Zalsman, die het lied vanaf 1904 regelmatig uitvoerde, nam de altzangeres Pauline de Haan-Manifarges (1872-1954) het op haar repertoire. Na een uitvoering door deze zangeres (februari 1905) waagde de enthousiaste recensent van het Weekblad voor Muziek te voorspellen: Diepenbrock is een muzikaal genie van den allereersten rang, en zal zeker later door de geheele wereld als zoodanig erkend worden. (BD IV:532)

Met de aanduiding “Freie Declamation, ohne Tempo” bij het begin van het lied biedt Diepenbrock de uitvoerenden alle ruimte voor een plastische voordracht van de balladetekst. Heine verhaalt in drie vierregelige strofen – elk met een eigen sfeer – hoe een oude, zwaarmoedige koning een jonge vrouw als echtgenote nam. Een knappe page droeg de zijden sleep van de jeugdige koningin. Kent u, vraagt de dichter, het oude liedje? Het klinkt zoet en droef tegelijk: zij moesten beiden sterven, omdat ze veel te veel van elkaar hielden. Met stijgende en dalende kwinten verleent Diepenbrock zijn melodie een archaïsch karakter. De charme van de vrouw en de page wordt met grote tertsen weergegeven. De woorden “süss” en “trüb” worden simpelweg van respectievelijk een majeur- en mineurakkoord voorzien. Toch is de harmoniek van de compositie rijk te noemen.

Dit korte, kernachtige lied werd snel zo populair dat diverse herdrukken nodig waren.

Désirée Staverman & Ton Braas



Es war ein alter König,
sein Herz war schwer, sein Haupt war grau.
Der arme, alte König,
Er nahm eine junge Frau.

Es war ein schöner Page,
Blond war sein Haupt, leicht war sein Sinn;
Er trug die seid'ne Schleppe
Der jungen Königin.

Kennst du das alte Liedchen?
Es klingt so süß, es klingt so trüb:
Sie mußten beide sterben,
sie hatten sich viel zu lieb!


  • A-64(1) Es war ein alter König

    • 1
    • 2
    • 3

    A-64(1) in E minor, dated on the last page 1890

    • 1 januari 1890 – 31 december 1890
    • bewaarplaats: Diepenbrock Archief Laren
    • pagina's: 3
  • A-48(4) Es war ein alter König (F sharp minor)

    semi-autograph A-48(4) in F sharp minor, dated on the last page Juli 1890

    • 1 juli 1890 – 31 juli 1890
    • bewaarplaats: Diepenbrock Archief Laren
    • pagina's: onbekend
  • A-64(2) Es war ein alter König (F sharp minor)

    A-64(2) in F sharp minor, with dedication on the title page Aan mijn waarde vriend Johannes Hol and dated on the last page 9 Juli 1890 / 18 Octob 1902

    • 9 juli 1890 – 18 oktober 1890
    • opdracht: Aan mijn waarde vriend Johannes Hol
    • bewaarplaats: Diepenbrock Archief Laren
    • pagina's: onbekend
  • A-64(3) Es war ein alter König (E flat minor)

    A-64(3) E flat minor, dated on the last page Juni 1890

    • 1 juni 1890 – 30 juni 1890
    • bewaarplaats: Diepenbrock Archief Laren
    • pagina's: onbekend

  • klik voor vergroting

    Anniversary Edition 5

    cd Et'cetera KTC 1435 CD5
    Alexander, Roberta ♦ Jansen, Rudolf ♦ Nes, Jard van ♦ Holl, Robert ♦ Prégardien, Christoph ♦ Pfeiler, Christa ♦ Doeselaar, Leo van ♦ McFadden, Claron ♦ Kuyken, David

    Tracks: 1 = RC 3; 2 = RC 6; 3 = RC 11; 4 = RC 12; 5 = RC 16; 6 = RC 20; 7 = RC 25; 8 = RC 42; 9 = RC 55; 10 = RC 121; 11 = RC 90; 12 = RC 95; 13 = RC 91

  • Complete Songs for Solo Voice and Piano Vol. 3

    1995 Donemus / Alphons Diepenbrock Fonds Staverman, Désirée
  • Diepenbrock Album B/M Vol. II

    1955 Reeser, Eduard
  • Es war ein alter König

    1905 Noske, A.A.

16 jan 1904: Uitvoering van Der König in Thule (RC 16) en Es war ein alter König in de Kleine Zaal van het Concertgebouw te Amsterdam door Gerard Zalsman met pianobegeleiding van Dirk Schafer.

Gisteravond gaf Gerard Zalsman andermaal een liederenavond, ditmaal met medewerking van den Haagschen pianist Dirk Schäfer, wiens spel ons dadelijk trof door de schoone poëtische begeleidingen van den liederencyclus Dichterliebe van Schumann, dien Zalsman zong, en door de zoo echt muzikale voordracht van de Sonate in E. gr.t. opus 109 van Beethoven. [...] Van Zalsman hoorde ik behalve Dichterliebe van Schumann zeer mooie liederen van Carl Smulders, A. Diepenbrock en Hans Sommer. Hij scheen mij beter gedisponeerd dan de vorige maal en trachtte met het uitdrukkingsvermogen waarover hij beschikken kan en dat meestal tot het weemoedige beperkt blijft, toch zooveel mogelijk afwisseling te geven. De indruk der muzikale voordracht en de zangkundige eigenschappen was vrijwel gelijk aan dien van zijn vorig concert. Een zeer mooie stem, die pas gaandeweg van het eenigszins keelachtig timbre bevrijd wordt, en in de voordracht wel veel dynamische nuances maar geen groote afwisseling van uitdrukking heeft, zoodat het groot aantal zangen, zooals hij nu weer deed hooren, niet in het voordeel is van den indruk. — De ernst en de grote zorg die hij aan zijn voordrachten wijdt en zijn zekerheid moeten daar echter tegenover worden gesteld. — Het succes van beide solisten was zeer groot.

Algemeen Handelsblad (v.M. [= S. van Milligen]), 17 januari 1904

pdf Alle recensies voor RC 25 Es war ein alter König