english | nederlands

RC 124 Berceuse voor viool en piano

opgedragen aan

  • Berceuse voor viool en piano
  • viool en piano
  • 2 november 1915
  • duur 2:00

De Duitse inval in België en de niets ontziende verwoestingen en terreurdaden waarmee die gepaard ging, hadden Diepenbrock ernstig bezorgd gemaakt over het lot van zijn voormalige geliefde Johanna Jongkindt. Om uit hun uitzichtloze relatie te geraken was zij in mei 1911 getrouwd met Joseph (Joe) Raphael (1869-1950), een schilder van Amerikaanse komaf. Sindsdien woonde zij met haar gezin in het plaatsje Uccle bij Brussel. Ondanks Diepenbrocks pogingen in september 1914 om via haar ouders en het ministerie van Buitenlandse Zaken iets te weten te komen over haar situatie, bleef hij lang in het ongewisse. Pas op 6 oktober ontving hij een geruststellende brief van haarzelf. Daarna was er slechts mondjesmaat contact mogelijk. …meer >

Berceuse viool en piano (incipit)


De Duitse inval in België en de niets ontziende verwoestingen en terreurdaden waarmee die gepaard ging, hadden Diepenbrock ernstig bezorgd gemaakt over het lot van zijn voormalige geliefde Johanna Jongkindt. Om uit hun uitzichtloze relatie te geraken was zij in mei 1911 getrouwd met Joseph (Joe) Raphael (1869-1950), een schilder van Amerikaanse komaf. Sindsdien woonde zij met haar gezin in het plaatsje Uccle bij Brussel. Ondanks Diepenbrocks pogingen in september 1914 om via haar ouders en het ministerie van Buitenlandse Zaken iets te weten te komen over haar situatie, bleef hij lang in het ongewisse. Pas op 6 oktober ontving hij een geruststellende brief van haarzelf. Daarna was er slechts mondjesmaat contact mogelijk.

Begin november 1915 componeerde Diepenbrock zijn instrumentale Berceuse voor Cathrien, Johanna’s toen zeven jaar oude dochtertje. Cathrien kreeg vioolles van een buurman, Henri van Hecke, een gewezen monnik, die voor zijn pupil een eenvoudige werkje voor viool en piano had geschreven. Op 30 september had Johanna per briefkaart de eerste veertien maten aan Diepenbrock gezonden, met erbij gekopieerd de opdracht van Van Hecke:

Berceuse dédiée à ma chère petite élève Catherine Raphael, pour l’encourager dans le travail de son violon qu'elle poursuit si bien. (BD IX:16)

In Diepenbrocks antwoord van 4 oktober klinkt lichte spot door: liever had hij de briefkaart met woorden van jou gehad dan met noten v/d Benedictijn. Aan het slot van zijn schrijven komt hij erop terug: Kent Cathrientje mij nog? Zal ik ook een klein stukje voor haar maken op een briefk.[aart]? Wordt de Benedictijn dan niet jaloersch? (BD IX:17-18)

Een maand later, op 2 november, voegde hij de daad bij het woord en stuurde kort nadien 22 maten van zijn Berceuse voor viool en piano, op twee notenbalken genoteerd. Hij schreef erboven:

Berceuse om de kleine Liesbeth [Johanna’s in april 1914 geboren dochtertje] in slaap te wiegen als zij niet slapen wil, voor Cathrientje geschreven door Oom Fons. (BD IX:22)

Omdat de resterende ruimte niet voldoende was voor de overige maten, vervolgde hij:

Ik zal het vioolstukje – het zijn 38 maten – op 2 briefk en op 3 lijnen schrijven. Op muziekpapier in open enveloppe is zeker verboden. (BD IX:23)

De laatste opmerking slaat op de Duitse censuur van de post die België binnenkwam; muzieknotatie kon, zo vreesde men, geheime codes bevatten.

De Berceuse, die in 4/8 maat is gecomponeerd, heeft als tempoaanduiding Andantino. Een eenvoudige vioolpartij gaat vergezeld van een harmonisch interessante pianobegeleiding. Het werk is compleet overgeleverd in een afschrift dat Thea Diepenbrock in de jaren dertig maakte van de autograaf in het bezit van de familie Raphael-Jongkindt.

Robert Spannenberg

 

 

 



  • map-15(17) Berceuse voor viool en piano

    • 1
    • 2

    fragment on post card Map-15(17)

    • bewaarplaats: Diepenbrock Archief Laren
    • pagina's: 2
  • Map- 15(16) Berceuse voor viool en piano (copy)

    copy Map-15(16) of the autograph in the possession of Johanna Raphael-Jongkindt entitled Berceuse with dedication and dated on the last page geschreven 2 Nov 1915 voor Cathrientje (copied by Thea Diepenbrock in the 1930s)

    • 2 november 1915
    • bewaarplaats: Diepenbrock Archief Laren
    • pagina's: onbekend