english | nederlands

RC 53 Tantum ergo sacramentum

tekstbron

Gustav Adolf Königsfeld, Lateinische Hymnen und Gesänge aus dem Mittelalter (Bonn: Eduard Weber 1847), 148

eerste uitvoering

23 oktober 1904 Amsterdam, Mozes Aäronkerk

opnamen

  • Neerlandica Sacra

uitgaven

  • Tantum ergo Sacramentum vocibus virorum cum organi concentu Noske, A.A. 361328638

  • Tantum ergo sacramentum
  • Aquino, Thomas van (Thomas Aquinas)
  • mannenkoor en orgel
  • 9 mei 1901 - 9 mei 1901
  • duur 3:30

Het aan Thomas van Aquino toegeschreven Tantum ergo sacramentum is een lied ter ere van het Allerheiligste, dat in katholieke kerken gezongen wordt tijdens het plechtig Lof. Diepenbrock componeerde deze tekst voor mannenkoor en orgel op 9 mei 1901. Die datum viel in de periode van drie maanden (eind april tot eind juli) dat hij en zijn vrouw een tijdelijk onderkomen in de Cornelis Schuytstraat hadden, alvorens hun intrek te nemen in hun woning aan de Johannes Verhulststraat. Een directe aanleiding voor het ontstaan van het werk is niet gedocumenteerd, maar mogelijk heeft de uitvoering – op Goede Vrijdag 5 april 1901 in de Utrechtse kathedrale kerk – van het Stabat mater dolorosa in de oorspronkelijke versie uit 1888 (RC 22) door mannenkoor St. Gregorius Magnus onder leiding van P.J. Jos Vranken Diepenbrocks hernieuwde animo voor het genre gewekt. In een latere brief geeft Diepenbrock te kennen dat er een relatie tussen het Tantum ergo en zijn Mis bestaat, daar het een samenvatting is van verschillende thema’s daaruit.(BD V:273) Inderdaad vertoont de thematiek gelijkenis. En in beide werken speelt chromatiek, die hoge eisen aan het koor stelt, een grote rol. …meer >

Tantum ergo sacramentum (incipit)


Het aan Thomas van Aquino toegeschreven Tantum ergo sacramentum is een lied ter ere van het Allerheiligste, dat in katholieke kerken gezongen wordt tijdens het plechtig Lof. Diepenbrock componeerde deze tekst voor mannenkoor en orgel op 9 mei 1901. Die datum viel in de periode van drie maanden (eind april tot eind juli) dat hij en zijn vrouw een tijdelijk onderkomen in de Cornelis Schuytstraat hadden, alvorens hun intrek te nemen in hun woning aan de Johannes Verhulststraat. Een directe aanleiding voor het ontstaan van het werk is niet gedocumenteerd, maar mogelijk heeft de uitvoering – op Goede Vrijdag 5 april 1901 in de Utrechtse kathedrale kerk – van het Stabat mater dolorosa in de oorspronkelijke versie uit 1888 (RC 22) door mannenkoor St. Gregorius Magnus onder leiding van P.J. Jos Vranken Diepenbrocks hernieuwde animo voor het genre gewekt. In een latere brief geeft Diepenbrock te kennen dat er een relatie tussen het Tantum ergo en zijn Mis bestaat, daar het een samenvatting is van verschillende thema’s daaruit.(BD V:273) Inderdaad vertoont de thematiek gelijkenis. En in beide werken speelt chromatiek, die hoge eisen aan het koor stelt, een grote rol.

Diepenbrocks Tantum ergo sacramentum, dat de tempoaanduiding Andante maestoso grave draagt, ademt een mystieke sfeer, doordat de gezongen gedeelten zich voornamelijk afspelen in gradaties tussen p en mp en er voortdurend subtiele harmonische wisselingen plaatsvinden. De koorzetting is homofoon, terwijl zelfstandige lijnen in de orgelpartij de suggestie van polyfonie wekken. De twee strofen van het Latijnse gedicht zijn doorgecomponeerd, met een intermezzo van vier maten tussen beide strofen en een intermezzo van twee maten voorafgaand aan het slot, waar de woorden “Compar sit laudatio” worden herhaald. Deze herhaling klinkt unisono in alle stemmen en wordt evenals de aanhef van de tweede strofe “Genitori genitoque laus et jubilatio” forte gezongen. Zo contrasteren de gedeelten waarin opgeroepen wordt tot lofprijzing, met de rest van het werk. De laatste tekstregel eindigt op het akkoord van de dominant waarna de hele compositie van voren af aan begint. De coda (twee maten orgel en vier maten “Amen” van koor plus orgel) staat in de hoofdtoonsoort.

De première van het Tantum ergo sacramentum vond plaats op 23 oktober 1904, tijdens een plechtige hoogmis in de Mozes en Aäronkerk te Amsterdam ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum van Johan J. Rogmans als zanger. Naast dit werk klonken onder meer het Veni Creator Spiritus van Bernard Zweers, door hem zelf gedirigeerd, en het Te Deum van Johannes Verhulst onder leiding van Anton Averkamp.

Het duurde tien jaar alvorens Diepenbrocks compositie opnieuw ten gehore werd gebracht, op 25 mei 1914. Ditmaal werd het uitgevoerd in het Concertgebouw door de Koninklijke Liedertafel Apollo onder leiding van Fred. J. Roeske, met Evert Cornelis aan het orgel. Tijdens het concert ging ook Diepenbrocks Hymnus de Spiritu Sancto (RC 69). Volgens een dagboekaantekening van Elisabeth Diepenbrock vonden de koorleden de stukken aanvankelijk niet mooi, maar na lang studeeren zijn ze er dol op. (BD VIII:350) Het Veni Creator Spiritus werd zelfs gebisseerd.

“Apollo” voerde beide koorwerken opnieuw uit tijdens een concert op 9 mei 1916 in het Concertgebouw. Ondanks Diepenbrocks grote waardering voor Roeskes inzet voor zijn werken, verzocht hij de dirigent een week later om het Tantum ergo sacramentum niet langer in een concertzaal te programmeren als zijnde meer geschikt voor de Kerk. (BD IX:106) Hierdoor verdween de compositie tijdens het leven van Diepenbrock van het concertpodium.

Robert Spannenberg

 



Tantum ergo Sacramentum
Veneremur cernui
Et antiquum documentum
Novo cedat ritui.
Praestet fides supplementum
Sensuum defectui.

Genitori Genitoque
Laus et jubilatio,
Salus, honor, virtus quoque
Sit et benedictio.
Procedenti ab utroque
Compar sit laudatio. Amen.

Down in adoration falling,
Lo! the sacred Host we hail;
Lo! o’er ancient forms departing,
newer rites of grace prevail;
faith for all defects supplying,
where the feeble sense fail.

To the everlasting Father,
and the Son who reigns on high,
with the Holy Ghost proceeding
forth from Each eternally,
be salvation, honor, blessing,
might and endless majesty. Amen.

 


  • A-48(12)

    • 1
    • 2
    • 3
    • 4

    A-48(12) signed and dated on the first page A Diepenbrock 9 Mei 1901

    • 9 mei 1901
    • bewaarplaats: Diepenbrock Archief Laren
    • pagina's: 4

  • Neerlandica Sacra

    Capella Neerlandica ♦ Jellema, Theo ♦ Jansen, Harm

    Tracks:

  • Tantum ergo Sacramentum vocibus virorum cum organi concentu

    1924 Noske, A.A.

23 okt 1904: Eerste uitvoering van het Tantum ergo sacramentum voor mannenkoor en orgel tijdens de plechtige hoogmis in de Mozes en Aäronkerk te Amsterdam ter gelegenheid van het 25-jarig zangersjubileum van Johan Rogmans. Voorts werden uitgevoerd het Veni Creator van Bernard Zweers (onder leiding van de componist) en het Te Deum van Johannes Verhulst, gedirigeerd door Ant. Averkamp.

Gisteren werd ter eere van Rogmans in de Mozes en Aäronkerk, waar hij voor 25 jaar zijn intrede als kerkzanger deed, een plechtige hoogmis opgedragen. — Het zangkoor der kerk droeg voor Veni Creator van Bernard Zweers, gedirigeerd door hemzelf, Te Deum van Verhulst, geleid door Averkamp en de mis van den Italiaan Pirri en Tantum ergo van Diepenbrock, gedirigeerd door den dirigent van het zangkoor, Grijseels.

De Telegraaf (niet gesigneerd), 24 oktober 1904

pdf Alle recensies voor RC 53 Tantum ergo sacramentum